Fobieën zijn er in alle soorten en maten. Er is geen officieel vastgesteld aantal fobieën omdat mensen in principe voor bijna alles een irrationele angst kunnen hebben. Daarmee komen we meteen uit bij de volledige definitie van ‘fobie‘:
Een vorm van angststoornis waarbij een persoon een intense, aanhoudende angst heeft voor een specifiek object, een situatie of een activiteit die in werkelijkheid geen gevaar vormt en dus een irrationele angst is.
Bekende fobieën zijn bijvoorbeeld arachnafobie (angst voor spinnen), agorafobie (angst voor open ruimten) en claustrofobie (angst voor kleine of gesloten ruimtes). Er zijn ook de wat vaker voorkomende angsten die fobische vormen aan kunnen nemen zoals sociale angst, angst voor de tandarts of telefoonangst. Maar vandaag ga ik op zoek naar vreemde of opvallende fobieën in De wereld van de FOBIE.
Wanneer je aan amaxafobie (van het Griekse amaxa, dat wagen of koets betekent) lijdt, ben je nog niet jarig. Dit is namelijk de overmatige angst om een voertuig te besturen of bijrijder te zijn. Aangezien deze angst zich kan uitstrekken van de voor de hand liggende angst om in een auto te zitten tot aan angst in bussen, treinen en vliegtuigen vrees ik dat je met die angst nooit in een snel tempo van A naar B zult kunnen komen. En als deze angst samenvalt met emetofobie (angst voor misselijkheid en/of braken) ten aanzien van voertuigen dan houdt het dubbel op. Mensen met extreme vormen van amaxafobie zullen alleen lopen en fietsen als veilige manieren om te reizen beschouwen. Milde amaxafobie kan bijvoorbeeld ook gaan over plekken als snelwegen, tunnels of bruggen. Mensen die angst ervaren voor zo’n specifieke plek rijden vaak kilometers om om die angstige situaties maar te vermijden.
Een andere fobie die in het oog springt is efebifobie: angst voor jongeren en adolescenten. Dit lijkt me een lastige, aangezien jonge mensen nogal de neiging hebben om overal in het wild rond te lopen. Niet te vermijden, lijkt me. Maar de vraag rijst bij mij nu wel: welke mensen zijn dat dan, die angst voor jongeren hebben? Het lijkt me dat die mensen een vertekend beeld hebben van jongeren of zelf iets heftigs hebben meegemaakt dat die angst heeft gecreëerd. Efebifobie is overigens niet te verwarren met efebofilie. Dat is namelijk geen angst, maar eerder het tegenovergestelde, namelijk een sexuele voorkeur voor adolescenten.
Ik heb ooit iemand gekend die leed aan paruresis, afgeleid van het Griekse ourēsis, wat ‘het urineren’ betekent. Paruresis omhelst de angst voor urineren in het openbaar of in het bijzijn van anderen. Dat was nog knap lastig, want met deze persoon ging ik vroeger vaak op stap en zijn paruresis heeft ons destijds heel wat lastige of uitdagende situaties bezorgd. Nog zo’n op het lichaam gerichte fobie is peinafobie (de angst voor honger of hongergevoel) met als gevolg eetbuien of, in het ergste geval, de eetbuistoornis boulimia. Dit soort fobieën valt trouwens in de categorie psychosomatische fobieën, dat wil zeggen lichamelijke klachten met een psychische oorzaak.
Het langste woord voor een fobie dat ik voorbij zag komen moet wel deze zijn: paraskevidekatriafobie. Een ingewikkeld woord voor een simpele fobie, namelijk angst voor vrijdag de dertiende. Ik had geen idee dat deze angst ook fobievormen kon aannemen, maar blijkbaar wel dus. En er is ook de triskaidekafobie, de angst die ‘slechts’ het getal dertien betreft. Daarvan zijn er verschillende historische en culturele verklaringen te vinden, van religieuze contexten tot aan wiskundige en mythologische. Zelfs in de architectuur (vooral in de VS) zie je deze angst soms terug, zoals bij gebouwen waar er geen dertiende verdieping of kamer dertien is.
Een andere opvallende fobie is trypofobie: de angst voor patronen met kleine gaatjes of bobbeltjes. Deze mensen zul je waarschijnlijk nooit een aardbei zien eten of iets zien schoonmaken met een spons. Het lijkt me behoorlijk lastig om objecten met gaten of andere patronen te vermijden, omdat je er zomaar mee geconfronteerd zou kunnen worden. Zie ook mijn limerick over de kaasboer (de onderste op de pagina) die het andere uiterste beschrijft, maar waarvan ik denk dat die net zo goed van toepassing kan zijn op mensen met trypofobie. Ik denk bij trypofobie ook meteen aan problemen met het bobbeltjesplastic dat vaak gebruikt wordt in pakketjes… Hoe los je dat op?
Nog een fobie die maar moeilijk te vermijden is in het dagelijks leven: ligyrofobie. Dit woord is afkomstig van het Griekse woord ligyro, hetgeen ‘schel’ of ‘hard’ betekent en het staat dan ook voor de angst voor harde of schelle geluiden. Als je daaraan lijdt lijkt het me beter om maar niet in een grote stad te gaan wonen. En natuurlijk ook niet als je last hebt van enochlofobie, de specifieke angst voor menigten. En nu we het toch over drukke plekken hebben: hafefobie (de angst om aangeraakt te worden) kan daar ook gemakkelijk voor problemen zorgen.
Ik zag ook het woord gymnofobie langskomen, dat afstamt van het Griekse gymnos (naakt of onbedekt) en dan ook de angst voor naakte lichamen inhoudt. Dit kan de angst om zelf naakt te zijn omvatten, maar ook wel de angst om anderen naakt te zien. Een situatie waarin dit knap lastig is, is natuurlijk in een relatie, waarin je zou denken dat het elkaar naakt zien bijna onvermijdelijk is. Ik kan me zo voorstellen dat gamofobie (angst voor het huwelijk of een vaste verbintenis) daar mee samen kan hangen. Hoewel er natuurlijk duizend-en-een redenen kunnen zijn waarom iemand bang is voor een verbintenis.
Een andere fobie waar ik hier graag de aandacht op wil vestigen is er eentje die we allemaal wel kennen, namelijk xenofobie. Het woord betekent letterlijk ‘angst voor vreemden’, maar wordt tegenwoordig vaker gebruikt om een aversie, haat of vijandigheid jegens vreemdelingen of buitenlanders aan te duiden. Ik vond dit een belangrijke om hier te noemen omdat in de loop van onze geschiedenis de angst/haat ten aanzien van ‘vreemdelingen‘, ofwel mensen die op een of andere manier ‘anders‘ zijn, de mensheid weinig goeds heeft gebracht. Xenofobie is een overlevingsmechanisme uit de oertijd dat in de moderne, geglobaliseerde wereld vaak averechts werkt: het belemmert de samenwerking die nodig is om complexe mondiale problemen op te lossen. Uit de uitgebreide definitie van xenofobie klinkt wel door welke ernstige vormen van xenofobie er zoal zijn:
Xenofobie – de diepgewortelde angst, afkeer of vijandigheid jegens alles wat als vreemd of onbekend wordt ervaren, wat zich doorgaans uit in de sociale en politieke uitsluiting, discriminatie of ontmenselijking van individuen en groepen op basis van hun afwijkende herkomst, cultuur, religie of nationaliteit.
Dan zijn er ook nog wat fobieën die samenhangen met de mobiele telefonie. Er is de al eerder genoemde telefoonangst, die draait om de angst om te bellen of gebeld te worden. Maar er is ook de angst nomofobie (no mobile fobia). Deze angst heeft pas sinds 2008 een naam, toen het mobiele telefoongebruik een duikvlucht nam. Hoewel de term veel gebruikt wordt in de media en door psychologen, staat nomofobie (nog) niet officieel in de DSM-5. Het wordt vaak gezien als een vorm van sociale angst of een beheersingsstoornis, sterk gerelateerd aan FOMO (Fear Of Missing Out).
Kenmerkende symptomen van nomofobie zijn:
- De telefoon overal mee naartoe nemen, zelfs naar de douche of het toilet.
- De telefoon nooit uitzetten (ook niet ’s nachts).
- Obsessief controleren op meldingen.
- Paniek voelen als je de telefoon niet direct kunt vinden.
Nomofobie is een mooi voorbeeld van hoe taal zich razendsnel aanpast aan technologische ontwikkelingen. Ik zie dagelijks om me heen dat deze fobie een maatschappelijk probleem is geworden waarvan ik hoop dat er in de nabije toekomst iets aan zal veranderen. Zie ook het gedicht De nooduitgang dat ik hierover heb geschreven en dat voor zich spreekt.
Nou dacht ik net nog dat nomofobie een mooie was als afsluiter, maar nee. Ik liet deze tekst lezen aan m’n echtgenoot en die kende er nog eentje die niet alleen de langste is (ja, langer dan de eerdergenoemde paraskevidekatriafobie) maar ook de meest ironische. Het gaat om de fobie hippopotomonstrosesquippedaliofobie en die betekent niets minder dan… Angst voor lange woorden!